De vereniging Les Arts de la Femme in Elsene, bij Brussel, opgericht in maart 1908 door Mathilde Philippson, née Mayer, was een actieve vereniging. Volgens haar statuten was de doelstelling: De vereniging heeft uitsluitend tot doel om het vrouwen werkzaam in vrouwelijke nijverheidsberoepen mogelijk te maken de door hen geproduceerde objecten af te zetten via de vereniging, door deze in consignatie te nemen en namens hen te verkopen.
Het vaste verkooppunt was in het begin gevestigd in de Berlijnstraat, vanaf november 1908 definitief gevestigd aan de Elsensesteenweg 60 in Elsene. [1]
Les Arts de la Femme had een belangrijke sectie Kantwerk. Ze richtten een eigen kantschool op.
Oorlog en bezetting
Zodra de oorlog uitbrak in augustus 1914 zijn de activiteiten van Les Arts de la Femme grotendeels gepauzeerd, terwijl de leden van de vereniging zich vol overgave inzetten voor organisaties die de noden door oorlog en bezetting probeerden te verzachten.
Toch is een van de activiteiten geweest het versieren van lege ‘Amerikaansche bloemzakken’ in 1915. Zes versierde meelzakken met naamkaartjes ‘Les Arts de la Femme’ en de namen van de handwerksters tonen dit aan. Vijf bevinden zich in Californië in de collectie van de Hoover Institution Library Archives; de zesde bevindt zich in Iowa in de Herbert Hoover Presidential Library-Museum.
De Belgische jonge vrouwen die de meelzakken hebben bewerkt zijn:
- ‘Françoise’ (Jeanne) Bastiaens (°Brussel 02-07-1892)
- Melle. Carpentier
- Melle. Cuvelier
- Marie-Louise (Louise Marie Thérèse) Rival (°Brussel 19-05-1902)
KANTWERK
Françoise Bastiaens
Françoise Bastiaens was 23 jaar in 1915.
Haar moeder, Elisabeth Grumiaux was gestorven op 23 mei 1904, Françoise was toen 11 jaar. Haar vader Corneille Bastiaens was schoenmaker, later schilder. In 1909, zij was net 17 jaar en behoorde tot ‘L’Orphelinat de la ville de Bruxelles’, won ze de wedstrijd van de Kantschool van Les Arts de la Femme en ontving uit handen van prinses Clémentine het diploma voor haar eerste prijs. In april 1914 was zij één van de laureaten van Le Prix Weverbergh uitgereikt door L’orphelinat des hospices de Bruxelles, een organisatie met weeshuizen in Brussel. [2]
Melle. Carpentier
BORDUURWERK
Melle. Cuvelier
In 1913 nam Mademoiselle Cuvelier deel aan de inzending van Les Arts de la Femme op de wereldtentoonstelling in Gent in 1913.
In 1915 koos zij voor haar borduurwerk een meelzak met Spaanstalige bedrukking uit San Francisco.
Marie-Louise Rival
De jonge borduurster Marie-Louise Rival was 13 jaar in 1915. Twee borduurwerken zijn van haar bewaard.
Haar moeder was kleermaakster. Haar vader had een groothandel in electrische apparatuur, glas en kristal. Haar oudere zuster Isabelle Rival (°Elsene 26-05-1890) nam deel aan de wereldtentoonstelling Gent 1913 van Les Arts de la Femme en exposeerde in 1918 aan de Elsensesteenweg. ‘Mademoiselle Rival témoigne, dans ses broderies et ses cuirs repousés, d’un goût raffiné et d’une technique soignée.’ [3]
Marie-Louise Rival koos twee meelzakken afkomstig uit Californië met redelijk complexe bedrukkingen die als borduurpatronen een behoorlijke uitdaging zullen hebben gevormd.
Les Arts de la Femme en de oorlog en bezetting
Françoise Bastiaens en mademoiselle Carpentier verfraaiden de zakken met ‘regulier’ Belgisch kantwerk. De borduursters Marie-Louise Rival en mademoiselle Cuvelier hebben de originele bedrukkingen op de zakken als borduurpatroon gebruikt.
De handwerksters van Les Arts de la Femme maakten geen expliciete verwijzingen naar oorlog en bezetting; eigen patriottische, Belgische, toevoegingen en jaartallen ontbreken. De impliciete verwijzing naar de Noord-Amerikaanse levensmiddelenbevoorrading is te herkennen aan het gebruik van de kleuren van de garens in rood, wit, blauw, de kleuren van de Amerikaanse vlag.
Dank aan Hubert Bovens voor de opzoekingen van de biografische gegevens.
Voetnoten
[1] Loes Hubrechts schreef over de vereniging Les Arts de la Femme haar masterproef aan de Universiteit Gent, promotor Prof. dr. Marjan Sterckx. Les Arts de la Femme (1908-1918). Een Brusselse Vereniging voor en door Vrouwen. Universiteit Gent, Academiejaar 2016-2017.
Hubrechts vermeldt als doelstelling: <<Elle a pour objet exclusif de faciliter aux femmes qui pratiquent les industries féminines le placement des produits de leur travail, l’acceptation en dépôt et la vente par son entremise pour compte des productrices des marchandises confectionnées par elles.>>
[2] L’Indépendance Belge, 7 juli 1909; Le Soir, 27 april, 1914
[3] La Libre Belgique, 20 december 1918.